PARA NEREDEN GELECEK?

BÖLÜM 2.   UZUN DÖNEM FİNANSAL YATIRIMLARIN SAĞLAMA ALINMASI: KLASİKTEN DAHA YARATICI GİRİŞİMLERE

Kentsel hareketlilik yatırımlarının çoğuna göre oldukça mütevazi olsa da bisiklet için kapsamlı bir gelişmenin sağlanabilmesi güvenilir bir finansal akışla mümkündür. Özellikle kültürel ve davranışsal ön yargıların yıkılmasını gerektiren ulaşım seçenekleri söz konusu olduğunda yamalı ve kesintili yatırımlar en büyük yavaşlatıcı olmaktadır. Alt yapı, tanıtım ve düzenlemeler gibi çalışmaları içeren iyi planlanmış bir paketin kesintisiz olarak finanse edilmesi bisiklet şehirleri yaratmanın anahtarıdır. Bu bölüm bisikletin finansman öncelikleri sıralamasında üst sıralara tırmandırılmasını sağlayan stratejileri ortaya çıkarıyor.  Bu bölümde Avrupa şehirlerinin yanısıra Şikago ve New York gibi Amerikan şehirlerinden öğrenilen dersler de öne çıkarılıyor.

Katkı sağlayan: Randy Neufeld (Sram Bisiklet Fonu)

2.1 Para nereden gelecek?

90’lı yılların ortalarında Şikago, popüler Lakefront bisiklet rotasıyla otoyol bağlantısındaki güvenlik sorununu çözmeye çalışıyordu. Ulaştırma biriminde bir toplantıda bisiklet yoluna yer açmak ve görüş alanını iyileştirmek amacıyla bir binanın dış merdivenlerinin yıkılmasına karar verilirken uzun tartışmalar yaşanmıştı. Etkili olmakla birlikte bu çözüm diğer seçeneklerden daha zor ve daha maliyetliydi.  Toplantı bitmeden önce mühendislerden birisi sordu, “Para nereden gelecek?”  Odada huzursuz bir sessizlik oluştu. Baş mühendis cevapladı, “Bu parayı bulacağız.”

Önceki yıllarda, “Para nereden gelecek?” sorusu süreci tamamen durdurabilirdi. Sınırlı fonlara sahip olan şehir ulaştırma birimi liderleri sınırlı bütçeyi bahane gösterip politik öncelikler arasında yer almayan projelere hayır demeye alışkındı.  “Bu parayı bulacağız” cümlesi bisikletin, şehrin liderlerinin kafasında seviye atladığı anlamına geliyordu

“ Politik ekonomi açısından bakıldığında bisiklet çok parlak bir maliyet karlılığı sunmaktadır.’ Lisa Rücker, Graz şehri vekil başkanı

 

2.2 Mevcut ulaşım fonları için rekabet

Bisiklet altyapısı diğer ulaşım modellerine göre nispeten düşük maliyetli olsa da fonlardan pay almak isteyen diğer projelerle rekabet etmek zorundadır. Eğer bisiklet planlaması bir bütün olarak yapılabilirse veya diğer iyileştirme çalışmalarıyla( iskan işleri, park yolları vs gibi)  birlikte planlanabilirse maliyet/verimlilik oranı çok daha yüksek olacaktır.  Bir bisiklet ağı inşa etmek şehrin ulaşım bütçesini yeni yollarla kullanma kararını gerektirir.

Güzel haber şudur ki, hükümet organları ulaşım için büyük tutarlarda harcamalar yapmaktalar. Hükümetlerin kişi başına düşen harcamaları genellikle şaşırtıcı boyuttadır. Sıkıntılı ekonomilerde bile ulaşım fonlaması belli seviyede sürekli akış halindedir.

Sıkıntı, projelerin tahsis edilen bütçeyi hep aşmasıdır. Ulaşım planları genellikle gelecek yıllardaki bütün parayı kullanacak planları oluşturmaktadır. Eğer bisiklet projelerine fon aktarılırsa diğer projeler sırasını beklemek zorunda kalacaktır. Karar mercilerinin üzerinde yaratılan etki bisikletin öncelikler sıralamasında en sonda yer almaması için rakiplerin en azından bazılarını geride bırakmaya yardımcı olmalıdır.

Bisiklet için sürekli fon akışı sağlanması ve bu fonlamanın diğer projelerle birleştirilmesi çok önemlidir. Bisiklete fon akışı sağlanması başka alanlardaki hedeflere ulaşılmasına da yardımcı olabilir. Örneğin çocuk sağlığı.’

Steen Moller,

Kültür ve Şehir Plancılığı Birimi Başkanı, Odense/Danimarka

 

2.3 Dört adımda genel problemlerin üstesinden gelmek

Fon akışı politikacıların, şehrin resmi organlarının ve halkın şehirlerini nasıl görmek istedikleri fikri üzerinden aldıkları kararlarla sağlanır. Fonlama bu vizyonun verimli ve iyi planlanmış maliyetlerle hayata geçirilmesidir. Farklı şehirlerde, bölgelerde ve ülkelerde fırsatlar,  fon aktarma sistemleri ve politik yapılar çok büyük farklılıklar gösterir. Bu büyük farklılıklar olsa da her ülke veya bölgede ulaşıma ayrılan bütçeler, fonlama programları ve yönetimlerde bu fonların nasıl kullanılacağına karar veren yetkililer vardır.

Bisiklet projeleri sadece tek seferlik fon aktarımı değil, bisiklet ağının yenilenmesi, inşası, bakımı, iyileştirmesi, yenilenmesi, tanıtımı ve büyütülmesi için sürdürülebilir fon akışına ihtiyaç duyar. Ama çoğunluğu uzun dönem fon aktarımı ile başlamaz. Sürdürülebilir bisiklet fon akışı sağlamanın dört temel unsuru uygulamalı anlatım projeleri, politika temelli fonlama, düzenli fonlama ve hızlı başarıdır. Bu dört safha her şehirde kendi yerel yapısına göre farklı ele alınmalıdır. Her aşamanın, bir sonraki aşama dikkate alınarak uygulanması ideal olanıdır.

 

2.3.1  Aşama 1: Tanıtım projeleri

İyi bisiklet altyapısına sahip olmayan şehirlerin bir momentum yaratacak bir noktadan başlamaları gerekir. Geçici bisiklet park projeleri veya bisiklet yolları gibi deneme projeleri hızlı başarı elde ederek ve kalıcı altyapıya zemin hazırlayarak değişim korkusunu ve fiziksel hareketsizliği alt edebilir.

Pilot projelerle caddelerde dönüşüm uygulaması New York’ta komisyon üyesi Janette Sadik Khan tarafından yönetilmiştir. Şehir yönetimi caddeleri yayalar için plazalara dönüştürmek ve güvenli, korunmuş bisiklet yollarını sunmak için pilot projeler kullanmıştır.

Çok etkili olan pilot projeler karar vericilerin isteğini arttırır ve daha fazlasını yapma isteği uyandırır. Yeni bir projeye girişecek şehirler için akılda tutulması gereken bazı ipuçları:

Karar vericileri aktif olarak paydaş yapın.

Paydaşlara riskin düşük olduğunu ve eğer işe yaramazsa geri döndürülebileceğini ve kaldırılabileceğini hatırlatın.

Vizyon ve başarı için karar vericilere kredi verin.

Sorunları düzeltmek ve projeyi uyarlamak için geçici projeleri kullanın.

Büyük çaplı talep olduğunu ve popülerliği olduğunu gösterin.

Geçici projeler genellikle düşük maliyetlidir ve daha yüksek maliyetli kalıcı yapının hizmete sunulduğu projelere destek yaratır ve güven duygusu oluşturur.

 

Tanıtım projeleri için yeni fon kaynakları bulmak mümkündür, ayrıca bu tür projelere fon sağlamak için çok fazla rekabet yoktur. Örneğin Şikago’daki ilk sokak üstü bisiklet park ünitelerine bir parmaklık (korkuluk) ihalesinden bir miktar fon oluşturulmuştur. Park ünitesi tasarımları ve farklı kurulum konfigürasyonları belediyeye ait binaların etrafında denenmiştir. Park ünitesi tipi ve kurulum süreci tamamlandığında bu park ünitelerinin maliyetinin 30 katı büyüklüğünde bir hava kalitesi hibesi elde edilmiş ve şehrin her yerinde bisiklet park ünitelerinin kurulumuna başlanmıştır.

Tanıtım projelerine ulaşım sektörünün dışından da fon sağlanabilir. Bunlar sağlık, enerji ve çevresel kazanımlarla ilgili şirketler veya kurumlar olabilir. İspanya’nın enerji kurumunun halka açık bisiklet paylaşım sistemi kurmaya olan ilgisi buna güzel bir örnektir. Halka açık bisiklet paylaşım sistemlerinin sayısı dünya üzerinde hızlı bir büyüme gösterirken İspanya’da yaşanan büyüme en hızlı olanlardan birisiydi. Bunun sebebi hükümetin Enerji Tasarrufu Kurumu’nun 2008-2012 eylem planıydı. Bu girişim 184 şehirde 26000 bisikletin hizmete sunulduğu bir boyuta ulaştı. Her şehirden sürdürülebilir bir enerji planı üstünde çalışmaları istendi. Halka açık bisiklet paylaşım sistemleri kolay bir seçenekti.  Belediyeler kullanıcı ücretleri ve reklam gelirleriyle sistemin işletilmesinden sorumludur(2).

2.3.2  Aşama 2: Politikalarla yönlendirilen fonlar

 

Bir şehir küçük bir başarı bile yakalamışsa sürdürülebilir bir program yapma zamanıdır. Bu program hem bir bisiklet master planı yaratılması ve hem de bu planın diğer politikalara adapte edilerek mevcut ulaşım planlama ve tasarım sürecinin değiştirilip bisikletin bütün ulaşım projelerinde hesaba alınmasını gerektirir.

 

Bisiklet altyapısı genellikle daha büyük altyapı projelerinin bir bileşeni olarak inşa edilir. Yeniden yapılan bir anayola bisiklet yolunun dahil edilmesi gibi. Bu durumda bisiklet yoluna ayrı bir bütçe tahsis edilmez, ama bu bütçenin içinde yer alır.

Amerika Birleşik Devletleri’nde bu yaklaşım, bir akım halini almış ve ‘tam sokaklar’ yaklaşımı ulusal ve yerel ölçekte 500’den fazla projeye ulaşmış ve her aşamada her bir ulaşım modelinin dengeli olarak planlamaya alınmasını sağlamıştır.

 

Avrupa’da bisikletin yol projelerine dahil edilmesi için standart ve politika modeli mevcuttur.  Amaç yeni yapılan bütün yol inşaat çalışmalarına bisiklet yollarının dahil edilmesini sağlamaktır.

Esther Anaya ve Alberto Castro, Balance General de la Bicicleta Pública en España

 

2.3.3 Aşama 3: Düzenli fonlama

 

Eğer bir şehir bütün yolların yeniden inşa edilmesini beklemek zorundaysa  o şehirde bir bisiklet ağının oluşması için onlarca yıl beklemek gerekecektir. Bisiklet altyapısının yerinde ve zamanında hayata geçirilmesi bir dizi bağımsız uyarlama projesi gerektirir. Bunlar genellikle bir bisiklet master planında öncelikli uygulamalardır. Çoğu bisiklet programı genellikle bölgesel veya ulusal kaynaklı özel proje fonları tarafından desteklenir.

 

Başarılı projeler ülke genelindeki bisiklet programları için şampiyonların bütçelerine destek için zemin oluşturabilir. Şikago’da belediye başkanı Rahm Emmanuel’in 2011’de seçimi kazanmasının ardından verdiği dört yıl içinde 160 km korumalı bisiklet yolu yapma sözü çeşitli bisiklet programı aktivitelerinden geniş destek gördü. Şikago’nun bisiklet programına hiç bir zaman sınırsız fonlar tahsis edilmedi fakat çeşitli proje hibeleri personel, halkla ilişkiler, eğitim, planlama ve ağ genişletme harcamalarını karşılamak üzere kullanıldı. Bisiklet yollarına yapılan politik destek kartopu etkisi yaratarak halka açık bisiklet paylaşım sistemlerine, tanıtıma ve güvenlik eğitimlerine de destek sağlanmasını sağladı.

 

Ölçülebilen ilerleme de sürekli ve artan fonlamaların tahsisini sağlayabilir. Örneğin Rostock, Almanya’da son beş yılda bisiklet kullanım oranı %12’den %20’ye yükseldiğini gösteren verilere karşılık olarak bisiklet programı dört kattan fazla büyüdü.  Bisiklet altyapısına ayrılan daha fazla para, daha fazla insanın bisiklete binmesini, bu da daha fazla fon desteğinin önünü açar. Ve bu döngü muhtemelen bu şekilde devam eder.

 

Ulaşım sektörü dışındaki fon kaynakları her zaman elde edilemeyebilir. Örneğin İspanya’nın Sevilla kenti bir kalkınma ve istihdam projesi olan Plan 8000’in ilk aşamasında bisiklet yolu ağı için kullandırılan 32 milyon Euro’nun ardından ikinci aşamayı inşa etmek için 12 milyon Euro daha kullandı.

Bisiklet ağının inşasına veya inşaatın fonlanmasına özel sektörden kısmi destek için ikna edilmesi olgusu da giderek yaygınlaşmaktadır. Yol güvenliği, enerji ve çevre programları da tanıtım, eğitim ve güçlendirme gibi çalışmalara fon sağlayabilir.

Thomas Möller, ADFC, 2012

4Ricardo Marqués Sillero, Sevilla: una experiencia exitosa de promoción de la movilidad en bicicleta en el Sur de Europa (Sevilla: Hábitat  y Sociedad, 2011)

(s.18) Köprüler, yollar gibi yıllar süren çok milyon dolarlık büyük projeler yerine şehirler çok daha kısa sürelerde hayat kurtaran değere sahip bisiklet yolları ağları kurabilirler.’

Janette SAdik Khan

Ulaşım Komisyonu Üyesi,

New York

2.3.4  Aşama 4: Hızlı başarı

Program için fon sağlandıktan sonra bir sonraki aşamaya geçmek stabil bir fon akışını sürdürmekten daha kolaydır. Şampiyonların ilgisini taze tutan vizyon ve dürtülerdir. Ve çoğu zaman da büyük fon artışlarını pompalayan şey diğer şehirlerle, bölgelerle, hatta diğer ülkelerle yaşanan rekabettir. Diğer şehirlerin bisiklet ağlarının meziyetlerini anlatmak rekabet ve öykünme ortamı yaratarak karar vericilerin üzerinde olumlu etkiler yaratabilir.

2009’da Bisiklet Federasyonu, Kanser Cemiyeti ve Tüketici Konseyi’nin liderliğindeki ortak yapı Danimarka’daki ilk ulusal fon desteği olan 135 milyon Euro’yu kazandı. Başarmalarının bir kaç nedeni vardı: Halk sağlığı ve tüketici STK’ları ile oluşturulan güçlü ortaklık ülke nüfusunun %10’unu temsil ediyordu ve bu etkili bir güç anlamına geliyordu

Bisiklet alt yapısının etkili bir sağlık önlemi olduğunu gösteren delile dayalı savlar kullanıldı;

Belediyeleri, iki kat daha verimli çalışmalar yapmaya teşvik eden fonlar talep edildi;

Doğru zamanda, yani ulaşım bütçesinin tartışıldığı zamanda talepte bulunuldu;

Sağlık, kirlilik ve iklim gibi alanları kapsayan farklı savlar kullanılarak ilgili bütün paydaşların ilgisi çekildi;

Kazandıran sav: Danimarka Hollanda’yı yenebilir.

 

2.4 Sonuç

Bir şehir hangi aşamada olursa olsun bisiklet ağlarının geliştirilmesi için çok sayıda iyi örnekler mevcut. Bir şehri bir sonraki seviyeye çıkaracak dört aşama bu bölümde sunuluyor. Her aşamada, yönetimdeki şampiyonların paydaşları etkileyerek bisikleti destekleyen ulaşım altyapısının hayata geçirilmesine yardımcı olacak stratejiler mevcut.  Fonlama ve planlama modelleri o şehre uygun, sürdürülebilir ve adapte edilebilir olmalıdır.  Şampiyonlara ve bisiklet savunucularına nasıl ilerleneceği konusunda ilham verecek pratik tavsiyeler, araçlar ve öyküler paylaşılmıştır. “Para nereden gelecek?” noktasından “O parayı bulacağız.” Noktasına ilerlemeye hazırlanın.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s